NIEUW online training voor ouders van Beelddenkers
Tot 14 oktober 53% korting. Ik wil graag meer informatie.

Page content

article content

Leesproblemen en beelddenken

Geeft Beelddenken problemen met spelling, lezen en concentratie?

Ik wil je in dit blog inzicht geven in Visuele Disfuncties. De basis van veel leer- en gedragsproblemen ook bij beelddenken. Bij Beelddenken zien we vaak problemen met spellingproblemen, leesproblemen en concentratieproblemen. Maar er kan nog een probleem onder het Beelddenken liggen; een visuele disfunctie. We moeten dan eerst het basisprobleem Visuele Disfunctie aanpakken. Pas als we de visuele disfunctie aanpakken, is de weg vrij om de beelddenker te begeleiden bij leerproblemen.

Visuele disfunctie, een onzichtbare belemmering bij lees-, spelling- en concentratieproblemen.

`Kijk eens goed!`

Hoe doe je dat? Kijken doe je met je ogen en zien doe je met je hersenen. Kijken is het vermogen om via de ogen licht te ontvangen en dit door te seinen naar de hersenen. Deze visuele informatie moet door de hersenen worden geïnterpreteerd en begrepen. Wat je ogen zien, verwerken je hersenen! Zien doe je dus met je hersenen. Gaat er in dit proces iets fout dan noemen we dat een visuele disfunctie. Een visuele disfunctie kan het leerproces behoorlijk belemmeren. We zien dan vooral leesproblemen, spellingproblemen en concentratieproblemen. Veel kinderen met een volledige gezichtsscherpte kunnen toch een visuele disfunctie hebben.

Fixatie Disparatie

 `Kijk nou eens goed Teun!` Hoe vaak zeg je dit niet als leerkracht tegen één van je leerlingen. En Teun doet zijn best. Wat bedoelt de leerkracht? Teun wordt onzeker, faalangstig zelfs. Teun kijkt toch goed! Zowel Teun als de leerkracht weten niet dat Teun leidt aan Fixatie Disparatie, een visuele disfunctie die maakt dat hij de dingen anders ziet dan de meeste mensen. Teun en zijn omgeving gaan er vanuit dat iedereen hetzelfde ziet, maar niets is minder waar. Kijken doe je met je ogen, maar het `zien` wordt door je hersenen geregeld. Een visuele disfunctie kan de oorzaak zijn van `leerproblemen`. Als dit niet op tijd wordt gediagnosticeerd, ontstaan er situaties zoals in bovenstaand voorbeeld en worden de problemen erger en erger. En dat is nu precies wat we graag willen voorkomen. Stress op school is niet nodig. Je hoeft maar te kunnen `zien` wat er staat!

Onbekendheid van de term Fixatie Disparatie

Door de nog grote onbekendheid van Fixatie Disparatie komen kinderen die hiermee kampen in een vicieuze cirkel terecht, waarbij de oorzaak vaak in de verkeerde hoeken wordt gezocht. Dit blog laat zien dat de basis van leren en lezen goede visuele functies is.

Visuele disfunctie

Wat is Fixatie Disparatie?

Fixatie Disparatie  is een visuele disfunctie die een onjuiste samenwerking van de ogen veroorzaakt. Mensen hebben twee ogen die vanuit een verschillende positie hun werk doen. Ze nemen beide afzonderlijk waar. Wat de ogen afzonderlijk zien, moet samenvloeien tot één beeld, het zogenaamde fixeren. Als we ergens naar kijken, moeten beide ogen dus goed samenwerken om tot één beeld te komen. Wanneer deze fixatie niet goed verloopt, spreken we van `disparaat`, oftewel Fixatie Disparatie. De hersenen kunnen de beelden van de beide ogen dan niet tot één enkel beeld versmelten waardoor het kijken onduidelijk wordt en het `zien` in de hersenen problemen geeft. Fixatie disparatie kan wazig, bewegend of onduidelijk zicht veroorzaken, maar ook onrustig gedrag. Het is zeer aannemelijk dat een kind met Fixatie Disparatie na een dyslectie onderzoek als dyslectisch wordt beschouwd. Fixatie Disparatie en dyslexie laten dezelfde kenmerken zien.

fixatie disparatie

Wat is dyslexie?

Dyslectische kinderen kunnen de klanken van een woord niet analyseren en onthouden. Daardoor is leren lezen moeilijk. Ongeveer 5% heeft last van (echte) dyslexie. Dyslexie is een taalontwikkelingsstoornis, die genetische is bepaald. Dyslexie kan niet worden verholpen. Met hulp van een remedial teacher kan een kind, met veel oefenen en gerichte hulp, de leesvaardigheid wel verbeteren. Het lezen zal altijd lastig blijven en de spelling zwak.

dyslexie

Er bestaat een relatie gestoorde oog-volgbeweging en dyslexie

Birnbaum, hoogleraar Optometrie in Amerika, onderzocht 26 publicaties.Hij toont met dit onderzoek aan dat er een relatie is tussen oog-volgbewegingen en leesproblemen. Bij dyslexie wordt er vaak een gestoorde oog-volgbeweging gezien. Uit een analyse van 161 onderzoeken naar de relatie tussen visuele perceptie en lezen, is een significante relatie gezien tussen visuele perceptievaardigheden en leesprestaties.

Tachtig procent

Er blijkt dat 80% van de groep kinderen, die op dit moment als dyslectisch is gediagnosticeerd, eigenlijk als basisprobleem een visuele disfunctie heeft. Als we het basisprobleem, de visuele disfunctie, aanpakken en we begeleiden daarnaast de lees- en spellingproblemen, dan kunnen de lees- en spellingproblemen aanzienlijk verminderen en mogelijk zelfs verdwijnen.

Hoe kunnen we een visuele disfunctie onderzoeken?

Bij een standaard oogmeting wordt gekeken naar de gezichtsscherpte en de gezondheid van de ogen. Een visuele disfunctie wordt gescreend door een Visueel Screener. Een Visueel Screener doet onderzoek met een Bioptor. Een visueel screener stuurt, indien nodig, door naar een Functioneel Optometrist.

beelddenken en leesproblemen

Wat doet een Functioneel Optometrist?

Een Functioneel Optometrisch Onderzoek start met het onderzoek naar de gezondheid van de ogen. Indien er sprake is van een pathologisch probleem dan wordt het kind doorverwezen naar de oogarts. Zijn de ogen gezond dan volgt het meten van de ogen. Bij de meting wordt de gezichtsscherpte (het vermogen om scherp te zien) en de kwaliteit van de samenwerking van de ogen beoordeeld.
Dit onderzoek gebeurt door een Functioneel Optometrist. Als de Functioneel Optometrist een visuele disfunctie constateert, wordt er gestart met een visuele training. Dan volgt een nameting om te kijken of het kind na de training een prismabril nodig heeft.

Hoe herken je een visuele disfunctie?

Het eerste dat opvalt bij kinderen met een visuele disfunctie is dat zij lezen vaak niet leuk vinden. Lezen kost ze moeite. Ze zien soms maar drie letters tegelijk en missen daardoor het hele woordbeeld. Zij kunnen gewoon niet sneller lezen. Het blijven dan spellende of hakkelende kinderen die niet weten hoe ze hun leestechniek kunnen verbeteren. Ook zijn er kinderen die de cijfers en letters wazig, dubbel of dansend zien (zie onderstaande afbeelding).

visuele disfunctie
Bij het extra concentreren en focussen, vloeien zinnen in elkaar over als een zwarte streep, waardoor ze nog meer fouten maken bij de verwerking van de inhoud.
Alleen met overmatige inspanning zien zij een scherp of stilstaand beeld.

Lezen vermoeid deze kinderen

In de ochtend, als de kinderen nog fris zijn, gaat het schoolwerk nog wel, maar dat houdt op als de dag vordert. De leerkracht beschouwt dit doorgaans, mede door onwetendheid, als een concentratieprobleem. De kinderen waar het om gaat, krijgen vaak hoofdpijn, en doen gewoon niet meer mee met de les.

Gedragsproblemen door een visuele disfunctie

Soms ontwikkelt het kind ook gedragsproblemen, wordt  somber of trekt zich terug. In alle gevallen komt dat voort uit frustratie: lezen en schrijven, maar ook bord kijken, is extreem vermoeiend en lukt gewoon niet goed genoeg. Het zijn de kinderen van wie deze achterstand niet verwacht werd. Ouders en leerkrachten zijn verbaasd en vaak wordt er onmiddellijk aan dyslexie gedacht.

Verschijnselen van dyslexie en visuele disfunctie zijn overlappend

En ja, de verschijnselen die horen bij dyslexie zijn overlappend. Het verschil is echter dat dyslexie niet te behandelen is met een training en/of bril, en een visuele disfunctie wel! Een gemiste kans dus als begeleiders/leerkrachten onbekend zijn met Fixatie Disparatie.

leesproblemen

Welke klachten geeft een visuele disfunctie?

Een onjuiste samenwerking van de ogen kan de volgende klachten veroorzaken:

  • Hoofdpijn, `oogpijn` of `leesogen`
  • Branderige ogen en/of droge ogen
  • Zwakke oog-handcoördinatie
  • Niet netjes op de lijnen schrijven/slordig handschrift
  • Aanwijzen van de regel met lezen
  • Hakkelend lezen
  • Lezen niet leuk vinden
  • Lezen kost veel energie
  • Zwak tekstbegrip
  • Zwak in contextsommen
  • Hoofd niet rechthouden tijdens lezen en/of schrijven
  • Concentratieproblemen

Is een visuele disfunctie wetenschappelijk onderbouwd?

In Amerika wordt een leerling met spelling- en leesproblemen doorverwezen naar gespecialiseerde klinieken. In deze klinieken werken ze alleen met kinderen met visuele disfunctie. Zij starten altijd met visuele training. Deze problematiek is in Amerika volledig geaccepteerd.

Onderzoeken

Naast de vele onderzoeken die zijn gedaan door Dr. A.M. Skeffington, Prof. M.H. Birnbaum en de hoogleraar experimentele psychologie Renshaw in een samenwerkingsverband met Getman, Behavioral Optometry, en de pedagoog Gesell, is er in 2010 een wetenschappelijk onderzoek afgerond aan de NTNU; The Norwegian University of Science and Technology.

Onderzoek Noorse Universiteit

Professor Hermundur Sigmundsson en zijn onderzoeksteam, verbonden aan de Noorse Universiteit voor Wetenschap en Technologie, hebben de relatie aangetoond tussen leerproblemen en een zwakke visuele waarneming. Het onderzoek werd uitgevoerd onder alle 10 jarigen van twee scholen. Zij bevestigen in dit onderzoek dat achter verschillende leerproblemen de verkeerde weergave van ons visuele systeem ligt. Het onderzoek is juni 2010 gepubliceerd.

Visueel screeningsonderzoek in België

Bioloog Robert Marquet en psycholoog Dirk Smits van Ehsal lieten op drie Vlaamse scholen 500 leerlingen zestien visuele tests afleggen. Uit dit onderzoek kwam naar voren dat leerlingen met leerproblemen significant meer visuele stoornissen hebben dan leerlingen zonder leerproblemen.

Twee verhalen uit de praktijk

`Heeft Jill ADHD?`

`Jill werk eens door!` Jill werkt 10 seconden en kijkt weer rond. `Jill wil je om twaalf uur even bij me komen?`, vraag ik aan het eind van mijn wiskundeles. Om twaalf uur komt Jill trouw naar me toe. Wat is er toch met Jill aan de hand?! Dit meisje doet haar best, het lijkt haar te overkomen. Hoe komt het dat haar concentratie zo zwak is. Jill lijkt geen dom meisje te zijn! Met wiskunde hoort zij bij de drie beste van deze groep.

Zwakke concentratie

`Hoe komt het dat jouw concentratie zo slecht is?` Jill antwoordt: `Ik ben bij de psychiater geweest en ik heb ADHD, daarom kan ik niet stilzitten en me niet concentreren. Volgende week moet ik naar de dokter voor pilletjes.` Terwijl zij dit zegt, kijkt Jill me aan met haar eerlijke, blauwe oogjes. Opeens valt me iets op aan haar ogen. Zij kijkt niet scheel, maar haar ogen lijken niet prettig samen te werken. Jill wordt onderzocht door een Functioneel Optometrist. Zij heeft een grappige (oefen-) prismabril aangemeten gekregen en krijgt visuele training. Jill werkt veel geconcentreerder. En……….zonder pillen voor ADHD. De ADHD van Jill heet Fixatie Disparatie!

`Op school denken ze dat Tim dyslexie heeft`

Tim heeft veel problemen met lezen. Hij vindt lezen niet leuk. Hij wordt moe van lezen. Op school denken ze aan dyslexie. Tim heeft twee jaar extra begeleiding gekregen bij lezen en spelling. Hij moet elke dag een kwartier lezen. Maar er is geen verbetering te zien. Ik start met een aantal onderzoeken om te kijken waar de problemen liggen. Tim is een hoogintelligente jongen. Hij verwerkt zijn informatie via beelden. Er komt duidelijk naar voren dat hij de taal wel in zich heeft. Bij de visuele screening komt een behoorlijke visuele disfunctie naar voren. Tim is opgelucht te horen dat het probleem aan de samenwerking van zijn ogen ligt. Hij is niet dom, maar zelfs intelligent. Tim zijn ogen gaan stralen na onze bevindingen. `Ik dacht al, ik lees elke dag en nog kan ik niet lezen!`

Visuele training in onze praktijk

We starten met een visuele training van zes weken. Daarna krijgt Tim een (oefen-)prismabril aangemeten door de Functioneel Optometrist. Tim leest iedere dag, twee keer vijf minuten met ondersteuning van zijn moeder met behulp van LEESwijzer. LEESwijzer is een effectieve, leuke manier om sneller te leren lezen vanuit succeservaringen. Dit betekent dat zijn moeder zachtjes meeleest en Tim als het ware door de tekst `trekt`. We starten met groot-letterboeken. Het is belangrijk dat Tim het woordbeeld gaat ontwikkelen. Hij heeft altijd maar twee letters gezien. Omdat Tim een behoorlijke visuele disfunctie heeft, wordt de visuele training voortgezet naast de oefen-prismabril. Als de stress van zijn ogen verdwenen is, starten we met de begeleiding van spelling. Tim heeft met spelling een behoorlijke achterstand opgelopen. Het gaat goed met Tim. Hij heeft de achterstand al een heel stuk ingelopen. Tim vindt lezen nu leuk en wordt er niet meer moe van!

Beelddenken en ADHD

Welke kenmerken laten visuele disfuncties zien?

Bij een visuele disfunctie kan het kind van één of meerdere kenmerken last hebben.

Algemeen

  • vermoeidheidsverschijnselen na inspanning;
  • hoofdpijn, `oogpijn` of `leesogen`;
  • branderige ogen;
  • droge ogen;
  • lusteloosheid/vermoeid uit school;
  • gevoelig voor licht;
  • ongeluksgevoelig, snel stoten of struikelen;
  • faalangst.

Sport

  • balans en evenwicht zijn verstoord;
  • zwakke oog-handcoördinatie;
  • slechte inschatting en/of timing om bal te vangen;
  • bal niet zien aankomen.

Onderwijs

  • niet netjes op de lijnen schrijven;
  • tong uit de mond bij schrijven;
  • slordig handschrift;
  • aanwijzen van de regel met lezen;
  • hakkelend lezen;
  • lezen niet leuk vinden;
  • lezen kost veel energie;
  • zwak tekstbegrip;
  • zwak in contextsommen;
  • in ogen wrijven tijdens lezen en/of schrijven;
  • hoofd niet rechthouden tijdens lezen en/of schrijven;
  • niet horizontaal kunnen schrijven op een blanco vel;
  • spaties tussen geschreven woorden zijn onregelmatig;
  • concentratieproblemen.

Ik hoop je voldoende inzicht te hebben gegeven in Visuele Disfuncties. De basis van een veel leer- en gedragsproblemen ook bij beelddenken.

Anneke Bezem te midden van de groep `geslaagden`.

Wil je meer weten over Visuele Disfunctie?

Download direct het GRATIS E-book : Visuele Disfunctie.

Wil je graag de opleiding Visueel Screener volgen? Deze studiedag is onderdeel van de opleiding Beeld en Brein Coach. Maar deze studiedag Visueel Screener is ook apart te volgen. Klik hier voor informatie.

beeld en brein opleidingen

studiedag Visueel Screener